header

Proefschrift | Samenvatting

In januari 2001 begon ik aan mijn promotieonderzoek, dat viel binnen een groter onderzoeksproject over de ontwikkeling van politiek in Nederland in de 19e en 20e eeuw. Mijn onderzoek zou moeten gaan over de politieke cultuur van de Antirevolutionaire Partij, die lang is gezien als de eerste politieke partij van Nederland en vooral wordt geassocieerd met gereformeerden. Concreet was de vraag hoe godsdienst of geloof de omgangsvormen binnen de ARP en daarmee ‘de politieke cultuur’ in Nederland zou hebben beïnvloed.

Naarmate het onderzoek vorderde kwam ik erachter dat politiek niet mijn uitgangspunt moest zijn, maar juist godsdienst. Ik heb mij gericht op de opkomst van orthodoxe protestanten in Nederland na 1848 - een volksbeweging bestaande uit wat later grofweg hervormden en gereformeerden zouden worden. In mijn proefschrift laat ik zien welke invloed godsdienst heeft gehad op de manier waarop mensen betrokken raakten bij de maatschappij, waarom orthodoxe protestanten nu zo nodig aparte groepen wilden vormden en hoe zij hun eigen belangen gingen verdedigen. Het boek gaat in op sociaal werk, evangelisatie, zending, kerk, politiek en beelden van het (protestantse) vaderland.

De boektitel verwijst naar de nieuwe verbinding die orthodoxe protestanten - maar vooral de latere hervormden - legden tussen godsdienst en burgerschap. Met ‘christelijk’ gaven ze aan dat geloof een belangrijke rol speelde in hun maatschappelijk optreden. Ze kaapten het woord ‘christelijk’ als het ware, want vrijzinnige protestanten of zelfs katholieken waren natuurlijk net zo goed christenen, alleen niet orthodox-protestants. Het woord ‘vaderlanders’ verwijst naar de oriëntatie van orthodoxe protestanten op de geschiedenis van Nederland en de rol van de kerk daarin. Het is een andere invulling voor het woord ‘burger’, een begrip dat snel wordt geassocieerd met staat en politiek. ‘Vaderlanders’ legt de nadruk op geschiedenis, geloof en maatschappij.

Maar wat hebben we hier nu aan? Laat ik het zo zeggen; zolang we de rol van godsdienst in de negentiende (en twintigste) eeuw niet in ogenschouw nemen, kunnen we de vaardigheden noch de zintuigen ontwikkelen om religie in onze eigen tijd te begrijpen. En dat laatste is noodzakelijk om bijvoorbeeld het debat over de betrokkenheid van nieuwe burgers in de samenleving goed te kunnen voeren.

Nieuwsbrief

Wil je op de hoogte blijven van de ontwikkelingen, meld je dan nu aan voor mijn nieuwsbrief.

Heb je een vraag of opmerking? Ik hoor het graag!